Năm 1986, tôi bị kéo đi xem mắt.

Ngày gặp mặt, người đàn ông ấy nhìn tôi một cái rồi cúi đầu, chẳng nói lấy mấy câu.

Ngày thứ ba, bà mối đến tận cửa: “Người ta chê cô đen quá, không ưng rồi.

” Tôi thở phào nhẹ nhõm, coi như chuyện này đã xong xuôi.

Buổi chiều, tôi ra bờ sông bắt cá.

Đang xắn tay áo lên thì nghe tiếng người phía sau gọi.

“Cô.

.

.

tại sao lại không đồng ý chuyện hôn sự của chúng ta?” Tôi quay đầu lại, thấy đối tượng xem mắt đang đỏ mặt, trong tay còn nắm chặt một con cá.

01 Mùa hè năm 1986.

Không khí tràn ngập mùi cây cỏ đang độ lớn nhanh, hòa quyện cùng cái mùi ngai ngái của bùn đất.

Tôi tên là Hà Vân, năm nay hai mươi tuổi.

Mẹ tôi bảo, con gái hai mươi mà không gả đi thì thành gái ế mất.

Thế là, tôi bị ép đi xem mắt.

Địa điểm là nhà bà mối Vương ở đầu làng phía Đông.

Lúc tôi đến thì người ta đã ở đó rồi.

Một người đàn ông đang ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ, cúi gầm mặt.

Anh ấy rất cao, tay chân cũng to lớn, khoác trên mình bộ đồ công nhân màu xanh sạch sẽ nhưng đã giặt đến bạc màu.

Bà mối Vương cười đến mức mặt nhăn cả lại, kéo tôi ngồi đối diện với anh ấy.

“Đây là cậu Lục, tên là Lục Xuyên, làm việc ở lò gạch ngoài trấn.

Sức dài vai rộng, người lại hiền lành thật thà.

” Tôi gật đầu, không nói gì.

Lục Xuyên cũng chỉ ngước mắt lên nhìn tôi một cái rồi lại vội vã cúi đầu xuống.

Mặt anh ấy hơi đỏ, vành tai còn đỏ hơn.

Bà mối Vương rót cho mỗi người một bát trà nóng, miệng bát còn bị mẻ một miếng.

“Hai đứa trẻ trò chuyện đi nhé, ta đi làm cơm đây.

” Nói rồi bà ta đi vào gian trong, để lại tôi cùng Lục Xuyên và cả bầu không khí im lặng bao trùm gian phòng.

Tôi nâng bát lên nhấp một ngụm trà.

Nước trà rất nóng, cũng chẳng thấy vị trà đâu cả.

Tôi chẳng biết phải nói gì.

Mẹ tôi bảo, đi xem mắt thì con gái phải biết giữ ý tứ.

Thế nên tôi cứ ngồi đó một cách đầy ý tứ.

Lục Xuyên có vẻ còn ý tứ hơn cả tôi.

Anh ấy cứ cúi đầu, chăm chú nghiên cứu mặt đất dưới chân mình.

Tôi có thể nhìn thấy bàn tay thô ráp của anh ấy, khớp xương to, trên đó đầy những vết chai sạn và cả những vết nứt nẻ.

Nhìn qua là biết đây là bàn tay quanh năm làm việc nặng nhọc.

Thời gian cứ trôi đi từng chút một.

Tiếng ve kêu ngoài sân mỗi lúc một râm ran, nghe mà thấy phiền lòng.

Tôi bắt đầu thấy không ngồi yên được nữa rồi.

Xem mắt vào thời đại này, chẳng lẽ chỉ có thế thôi sao? Hai người cứ ngồi đó, so xem ai kiên nhẫn hơn.

Cuối cùng, Lục Xuyên cũng cử động.

Anh lấy từ trong túi ra một vật gì đó, được bọc cẩn thận trong chiếc khăn tay.

Anh đặt khăn tay lên bàn, đẩy về phía tôi.

Sau đó anh lên tiếng, giọng hơi khàn.

“Cho cô này.

” Tôi ngẩn người một chút, rồi mở chiếc khăn tay ra.

Bên trong là hai viên kẹo trái cây.

Giấy gói kẹo còn rất mới, lấp lánh dưới ánh sáng.

Vào thời buổi này, kẹo trái cây là món hiếm lắm, phải đến ngày Tết mới dám mua.

Tôi ngẩng đầu nhìn anh.

Anh vẫn cúi đầu, nhưng vành tai đã đỏ ửng lên.

“Tôi không thích ăn kẹo.

” Tôi nói thật lòng.

Em trai tôi là Hà Đào thì mê món này, chứ tôi thì không.

Những ngón tay của Lục Xuyên hơi co lại, có vẻ như anh đang rất lúng túng.

Không khí lúc này còn gượng gạo hơn cả lúc nãy.

Tôi đẩy gói kẹo lại phía anh.

“Anh cứ giữ lấy đi.

” Anh không nói gì thêm, lặng lẽ thu kẹo lại vào túi.

Khi bà mối Vương bưng đĩa lạc rang đi ra, bà ấy lại thấy hai chúng tôi đang ngồi im thin thít.

Nụ cười trên gương mặt bà ta cứng lại.

Bữa cơm này ăn chẳng thấy vị gì.

Từ đầu đến cuối, Lục Xuyên chẳng nói với tôi quá ba câu.

Đa phần thời gian đều là bà mối Vương phải cố bắt chuyện.

“Thằng bé Lục này là người thật thà, không biết ăn nói thôi.

” “Con bé Hà Vân nhà tôi cũng hướng nội, được cái chăm chỉ.

” Tôi cắm cúi ăn, giả vờ như không nghe thấy gì.

Ăn xong, mẹ tôi đến kéo tôi về nhà.

Trên đường, mẹ hỏi: “Thế nào?” Tôi đáp: “Chẳng thế nào cả.

” Mẹ thở dài.

“Người ta là công nhân chính thức, bao nhiêu người dòm ngó đấy.

Con bé này, sao mà không biết đường mở mang đầu óc vậy chứ.

” Tôi im lặng.

Lấy chồng, chẳng lẽ chỉ vì cái danh xưng công nhân chính thức đó thôi sao? Về đến nhà, thằng em Hà Đào chạy lại.

“Chị ơi, đi xem mắt có vui không?” Tôi xoa đầu nó.

“Chẳng vui chút nào, lo đi viết bài tập đi.

” Hai ngày sau đó, trong nhà rất yên tĩnh.

Mẹ không nhắc chuyện xem mắt nữa, chắc là bà cũng thấy không có hy vọng rồi.

Tôi ngược lại cảm thấy nhẹ nhõm hơn hẳn.

Tôi không muốn gả cho một người đàn ông mà đến nói chuyện còn chẳng nên lời.

Dù cho anh ta có là công nhân chính thức đi chăng nữa.

Tôi vẫn thích ra con sông phía tây làng để bắt cá hơn.

Con sông ấy đã nuôi sống cả gia đình tôi.

Tôi bơi lội giỏi, mà bắt cá cũng rất cừ.

Lần nào cũng có thể kiếm thêm món ngon cải thiện bữa ăn cho em trai.

Sáng ngày thứ ba, bà mối Vương lại đến.

Vừa bước vào cửa, nét mặt bà ta đã không mấy thiện cảm.

Tim tôi khẽ thắt lại.

Tôi biết, chuyện hôn sự này sắp ngã ngũ rồi.

02.

Bà mối Vương đặt mông ngồi xuống chiếc ghế dài nhà tôi.

Bà ta cầm bát nước mẹ tôi đưa, uống một hơi hết quá nửa bát.

“Ai chà, cuối cùng cũng được thở một chút.

” Mẹ tôi lo lắng xoa xoa đôi bàn tay, ngồi cạnh bà ta.

“Thím Vương này, chuyện đó.

.

.

thế nào rồi ạ?” Bà mối Vương đặt bát xuống, lấy tay áo lau miệng.

Bà ta liếc nhìn tôi, ánh mắt ẩn chứa điều gì đó khó nói.

“Quế Lan à, không phải tôi nói bà đâu.

” Bà mối Vương cất lời, giọng điệu mang theo vẻ trách móc.

“Con gái Hà Vân nhà bà cái gì cũng tốt, chăm chỉ, lại tháo vát.

” “Chỉ là.

.

.

” Bà ta cố tình kéo dài giọng, ánh mắt đảo quanh mặt tôi.

“Chỉ là da hơi đen quá.

” Sắc mặt mẹ tôi lập tức trắng bệch.

Tôi đứng chôn chân tại chỗ, tay vẫn cầm cái gáo định đi cho gà ăn.

Lòng tôi chùng xuống.

Đen? Tôi đúng là không trắng thật.

Quanh năm lăn lộn ngoài đồng, dưới sông, dầm mưa dãi nắng nên da tôi mang màu bánh mật khỏe khoắn.

Nhưng trong quan niệm thẩm mỹ của người trong thôn, cứ trắng là đẹp, da ngăm lại thành xấu.

Người như tôi, trong mắt họ chính là không bắt mắt.

Bà mối Vương thở dài, nói tiếp.

“Cậu Lục bên kia nói, con gái nhà bà nhìn chẳng ra dáng con gái chút nào, cứ như thằng nhóc con vậy.

” “Người ta không ưng.

” Lời nói thẳng thừng mà cay nghiệt.

Môi mẹ tôi run run, muốn nói gì đó mà lại thôi.

Không khí trong phòng như đông cứng lại.

Thằng em Hà Đào ló đầu từ trong buồng ra, đôi mắt to tràn đầy phẫn nộ.

“Chị cháu không hề đen! Chị cháu là đẹp nhất!” Bà mối Vương liếc nhìn thằng bé, chẳng buồn quan tâm.

“Trẻ con thì biết cái gì.

” Bà ta lại quay sang nói với mẹ tôi: “Chuyện này thôi vậy.

Để tôi tìm mối khác tốt hơn cho con bé.

” “Mà này, con gái thì vẫn nên nuôi cho da dẻ trắng trẻo một tí.

” Mẹ tôi cúi đầu, liên tục nói: “Vâng, vâng, làm phiền thím quá.

” Nhìn dáng vẻ khép nép của mẹ, lòng tôi chua xót vô cùng.

Nhưng lạ là, tôi lại không thấy buồn lắm.

Ngược lại, tôi cảm thấy nhẹ nhõm đến khó tả.

Cứ như tảng đá đè nặng trong lòng bao lâu nay cuối cùng cũng trút bỏ được.

Không ưng thì thôi vậy.

Thế lại tốt.

Tôi không cần phải gả cho gã lì lợm đó, anh ta cũng chẳng phải cưới cô “nhóc đen” này.

Hai ta coi như chẳng ai nợ ai.

Tôi đặt cái gáo xuống, bảo mẹ.

“Mẹ, con ra bờ sông một lát.

” Mẹ nhìn tôi, trong ánh mắt đầy vẻ xót xa và áy náy.

“Vân Nhi.

.

.

” “Con không sao đâu ạ.

” Tôi cười với mẹ, “Tiện thể con đi bắt ít cá, tối về nấu canh cho thằng Đào.

” Nói xong, tôi xách giỏ ra khỏi nhà.

Tôi có thể cảm nhận được ánh mắt của bà mối Vương vẫn đang dõi theo mình, mang theo vài phần soi mói.

Tôi chẳng bận tâm.

Chắc chẳng bao lâu nữa cả cái làng này sẽ đồn ầm lên cho xem.

Rằng con bé da ngăm nhà họ Hà đã bị gã công nhân chính thức ở lò gạch chê bai.

Thì cứ mặc kệ thôi.

Miệng lưỡi là của người ta, còn cuộc đời là của chính mình.

Buổi chiều mùa hè, nắng gắt như đổ lửa.

Tôi đi thẳng ra con suối nhỏ ở phía tây làng.

Đây chính là thế giới riêng của tôi.

Nước suối trong vắt, nhìn thấu tận những hòn đá dưới đáy và lũ cá nhỏ đang tung tăng bơi lội.

Tôi cởi dép, xắn ống quần lên quá đầu gối.

Đôi chân trần chạm vào làn nước mát rượi, cái nóng bức oi ả dường như tiêu tán đi một nửa.

Tôi lấy chiếc lưới tự chế ra, bắt đầu chăm chú bắt cá.

Việc này cũng cần kỹ thuật cả đấy.

Phải nhìn thật chuẩn, ra tay thật nhanh.

Chẳng mấy chốc, giỏ tre của tôi đã có được bảy tám con cá diếc nhỏ.

Tâm trạng tôi cũng nhẹ nhõm hơn nhiều.

Xem mắt với chẳng công nhân chính thức, tất cả đều chẳng thực tế bằng mấy con cá này, đủ để em trai tôi có một bữa canh nóng thơm ngon.

Khi tôi vừa định thu lưới về nhà thì bỗng nghe thấy tiếng người vang lên phía sau.

Một giọng nói vừa quen thuộc, lại vừa xa lạ.

Trầm thấp và khàn đặc.

“Cô.

.

.

” Tôi giật mình thon thót, chân trượt đi, suýt chút nữa là ngã nhào.

Tôi đứng vững lại rồi quay đầu nhìn ra.

Trong ánh hoàng hôn, một bóng người đang đứng trên bờ suối.

Là Lục Xuyên.

Anh đang cầm một con cá trắm to béo, cái đuôi cá vẫn còn quẫy liên hồi.

Gương mặt anh dưới ánh chiều tà, trông còn đỏ hơn cả ngày đi xem mắt.

Anh nhìn tôi, trong ánh mắt đầy vẻ căng thẳng, ngờ vực, và có cả vài phần.

.

.

tủi thân? Tôi ngẩn cả người.

Anh đến đây làm gì cơ chứ? Chẳng lẽ những lời của bà mối Vương vẫn chưa đủ gây tổn thương, nên anh định đích thân đến bồi thêm một nhát nữa sao? Tôi đứng thẳng dậy, trong lòng dấy lên vẻ đề phòng.

Tôi nhìn anh, không nói lời nào, đợi xem anh định mở lời thế nào.

Anh có vẻ rất căng thẳng, đôi tay siết chặt con cá đến mức nổi cả gân xanh.

Anh mấp máy môi, hồi lâu sau mới thốt ra được một câu hoàn chỉnh.

“Cô.

.

.

vì sao lại không đồng ý chuyện hôn sự của chúng ta?” 03 Tôi suýt nghi ngờ tai mình có vấn đề.

Anh hỏi tôi, tại sao lại không đồng ý? Tôi nhìn Lục Xuyên, vẻ mặt anh nghiêm túc đến lạ, hoàn toàn không giống như đang đùa giỡn.

Tôi từ dưới suối bước lên bờ, vắt nước ở gấu quần.

“Anh nói cái gì cơ?” Tôi hỏi lại.

Mặt Lục Xuyên lại càng đỏ hơn.

Anh chìa con cá trắm trong tay về phía tôi.

“Sáng nay bà mối Vương đã đến tìm tôi.

” Anh ấy nói.

“Bà ấy nói.

.